Руслан и Людмила (отрывок из поэмы)Осетинский язык

Цъæх тулдз сакъадахы кæронæй
Зæрин рæхыс бастæй лæууы.
Дæсны гæды æхсæвæй-бонæй
Рæхысыл йæ алыварс цæуы.
Цæугæйæ рахизырдæм - зары,
Фæстæмæ - aргъæуттæ мысы.
Хъæдох дзы тезгъо кæны тары,
Бæлæсæй донычызг кæсы.
Уым арф,  æнæзонгæ фæндæгтæ
Æнæхуыр сырдты фæдтæй змæст.
Æнæ рудзуытæй æмæ дуæрттæй
Лæууы дзы карчы къæхтыл къæс.
Уым хъæд стæй фæз у дзаг кæлæнтæй.
Уым змисджын донбылмæ уылæнтæ
Фæкæныц боныцъæхты тагъд.
Æмæ æртын æртæ хæстоны
Уым иумæ рацæйцæуынц донæй.
Мæ семæ денджызон  æрвад.
Къаролы фырт тызмæг паддзахы
Кæны уым уацары цæрдæг.
Уым денджызы сæрты фæтæхы
Мæнгард фыдбылызтæ кæнæг,
̓Мæ йемæ та хъæбатыр лæг.
Уым ахстæй ус паддзах дзыназы,
Æмæ лæггадгæнгæ йæ разы
Цъæх бирæгъ.Къулбадæг усимæ
Уым фæхт йæхи æгъдауæй симы,
Кащей йæ сызгъæринтыл тайы.
Уым ис Уырыс,  уым зæрдæ райы!
Æз дæр гъе уыцы ран уыдтæн.
Уым тулдз цъæх денджызы был зади,
Дæсны гæды йæ бынмæ бадти,
Дзырдта йæ аргъæутæ мæнæн.
Сæ иуæй баззадтæн æз разы
Æмæ хæссын æй ныр уæ размæ.

Фыццаг зарæг

Фыдæлты таурæгъы гуылфæн,
Кæддæры ивгъуыды хъуыддæгтæ.
Йæ сахъ хъæбатыр фыртты 'хсæн,
Бæрзонд галуаны, дзаг æмбæлттæй
Владимир-хур ыскодта куывд.
Кæстæр чызг абон моймæ цыд,
Лæвæрдта йæ хъайтар Русланæн
Æмæ сын кувгæйæ сæ фарнæн
Нызта йæ агуывзæйæ мыд.
Сындæггай кодтой цæл фыдæлтæ.
Дзырддзæугæ уазджыты æхсæн
Лæууыдысты æвзист тæбæгътæ,
Фыцгæ бæгæны æмæ сæн.
Сыр-сыр кæнгæйæ уыдон уагътой
Зæрдæты циндзинад сындæг.
Уырдыглæуджытæ къустæ хастой,
Сæ сæртæй кувгæйæ ныллæг.
Ысцырен хъæлдзæгдзинад куывды,
Фæхъæрдæр уазджыты ныхас.
Стæй кадæггæнæджы фæндыры,
Æхцон зæл райхъуысти æваст.
Æмæ сыгъдæг хъæлæс ныззарыд,
Ыстауы зарæджы рæсугъд
Людмилæйы æмæ Русланы
Стæй Лелы арæзт кады худ.
Фæлæ йæ уæлмонцы цæхæрæй
Руслан нæ нуазы, ̓мæ нæ хæры.
Йæ иунæг уарзонмæ кæсы
Уæззау ныуулæфы, тыхсы,
Æмæ йæ рихитæм æвналгæ,
Нымайы даргъ сахаттæ бадгæ.
Æрхуымæй, даргъ фынджы уæлхъус,
Æнæдзургæ æмæ фæлурс
Æвзонг æртæ хъайтары бадынц.
Æмæ хæрын дæр нæу сæ бон.
Бæгæны арф къустæй нæ нуазынц,
Нæу куывд бæгъатыртæн æхцон.
Нæ хъусынц уыдон хъæлдзæг зардмæ,
Нæ кæнынц цинкæнынмæ тагъд,
Хæлæггæнгæ æвзонг Русланмæ
Сæ зæрдæтæм ныххызти марг,
Хæрам стæй уарзонадæй дзаг.
Сæ иу Рогдай уыди хъайтартæй,
Уæрæхдæр чи фæкодта кардæй

Фæрнæйдзаг Киевы зæххытæ.
Дыккаг хъайтар Фарлаф хуындис,
Куывдты уæлахиз иу уыдис,
Фæлæ йын кад нæ уыд хæстыты.

Ыстæй Ратмир - уæлмонц хъуыдытæй

Зæрдæдзаг, хъал, хæдзайраг хъан.

Æртæйæ дæр æмыр, æрхуымæй
Кæсынц, куыд цин кæны Руслан.

Æрхæццæ хъæлдзæг куывд кæронмæ,
Æвзаргæ уазджытæ æхцонæй
Кæсынц æрыгæттæм.Сындæг
Æруагъта цæстытæ Людмилæ,
Цыма ныххызти хъыг йæ риумæ,
Фæлæ зæрдæрай у йæ лæг.
Алфамбылæй æрталынг раджы
Æмбисæхсæв хæстæг. Æмæ
Ыстаугæ адджын сæнæй расыг, 
Фæцæуынц уæзджытæ хъæмæ.
Русланæн монцæй дзаг йæ зæрдæ,
Хæссынц ын циндзинад йæ сæнттæ.
Хъайтар йæ рассугъд усæй хъал.
Фæлæ зæрдæфæлмæн æмбæхсгæ,
Кæны сын арфæйы ныхæстæ
Цытджын æмæ уæздан æлдар.
Æмæ хуыссæнуатмæ фæкæнынц
Æвзонг чызджы. Æрмынæг сты
Цырæгътæ... æмæ ныр ыссыгъта
Æхсæвыгон лампадæ Лель
Æхцон йæ буц лæвæрттæ уарзтæн,
Уæлмонц æнкъарæнтæ - хæстæг.
Æмæ уæлæдарæс æрхаудзæн
Паддзахы гауызмæ сындæг...
Нæ хъуысут ныр мынæг хъæлæсты
Æгæрон уарзонад? Уынæр?
Æмæ зæрдæскъæфæн ныхæстæ
Æмæ чызджы фæстаг æфсарм.
Руслан ыстыр цинад æнкъары,
Йæ бæллицтæ кæндзысты 'ххæст...

Фæлæ ныннæрыд æрв, стæй тары
Цыдæр рухс ацахста йæ цæст.
Лампадæ ахуыссыд æваст,
Сæ алыварс нырризыд карз.
Йæ зæрдæ бамыр и Русланæн...
Æрсабыр бæстæстæ. Уæдмæ
Кæйдæр æнахуыр хъæлæс райхъуыст,
Ыстæй уæд чидæр стахт хæрдмæ,
Уыд зилгæ уадау знæт йæ тар хуыз...
Æмæ та ногæй сафтид уат.

Йæхицæн нал ары бынат

Æвирхъау хабарæй хъайтар,
Йæ къухæй талынджы ысгары,
Фæлæ йæ уарзоны нæ ары,
Æрмæстдæр афтид æмæ тар…

Йæ сур хид акалди Русланæн:
Æрбайсæфти æвзонг æхсин,

Бæллæхы амæттаг фæцис.

Æрцыд кæрон æнæмæт цардæн.

У лукоморья дуб зеленый,
Златая цепь на дубе том:
И днем и ночью кот ученый
Всё ходит по цепи кругом;
Идет направо — песнь заводит,
Налево — сказку говорит.
Там чудеса: там леший бродит,
Русалка на ветвях сидит;
Там на неведомых дорожках
Следы невиданных зверей;
Избушка там на курьих ножках
Стоит без окон, без дверей;
Там лес и дол видений полны;
Там о заре прихлынут волны
На брег песчаный и пустой,
И тридцать витязей прекрасных;
Чредой из вод выходят ясных,
И с ними дядька их морской;
Там королевич мимоходом
Пленяет грозного царя;
Там в облаках перед народом
Через леса, через моря
Колдун несет богатыря;
В темнице там царевна тужит,
А бурый волк ей верно служит;
Там ступа с Бабою Ягой
Идет, бредет сама собой;
Там русский дух… там Русью пахнет!
И там я был, и мед я пил;
У моря видел дуб зеленый;
Под ним сидел, и кот ученый
Свои мне сказки говорил.

Песнь первая

Дела давно минувших дней,

Преданья старины глубокой.

В толпе могучих сыновей,

С друзьями, в гриднице высокой

Владимир-солнце пировал;

Меньшую дочь он выдавал

За князя храброго Руслана

И мед из тяжкого стакана

За их здоровье выпивал.

Не скоро ели предки наши,

Не скоро двигались кругом

Ковши, серебряные чаши

С кипящим пивом и вином.

Они веселье в сердце лили,

Шипела пена по краям,

Их важно чашники носили

И низко кланялись гостям.

Слилися речи в шум невнятный;

Жужжит гостей веселый круг;

Но вдруг раздался глас приятный

И звонких гуслей беглый звук;

Все смолкли, слушают Баяна:

И славит сладостный певец

Людмилу-прелесть, и Руслана,

И Лелем свитый им венец.

Но, страстью пылкой утомленный,

Не ест, не пьет Руслан влюбленный;

На друга милого глядит,

Вздыхает, сердится, горит

И, щипля ус от нетерпенья,

Считает каждые мгновенья.

В унынье, с пасмурным челом,

За шумным, свадебным столом

Сидят три витязя младые;

Безмолвны, за ковшом пустым,

Забыты кубки круговые,

И брашна неприятны им;

Не слышат вещего Баяна;

Потупили смущенный взгляд:

То три соперника Руслана;

В душе несчастные таят

Любви и ненависти яд.

Один — Рогдай, воитель смелый,

Мечом раздвинувший пределы

Богатых киевских полей;

Другой — Фарлаф, крикун надменный,

В пирах никем не побежденный,

Но воин скромный средь мечей;

Последний, полный страстной думы,

Младой хазарский хан Ратмир:

Все трое бледны и угрюмы,

И пир веселый им не в пир.

Вот кончен он; встают рядами,

Смешались шумными толпами,

И все глядят на молодых:

Невеста очи опустила,

Как будто сердцем приуныла,

И светел радостный жених.

Но тень объемлет всю природу,

Уж близко к полночи глухой;

Бояре, задремав от меду,

С поклоном убрались домой.

Жених в восторге, в упоенье:

Ласкает он в воображенье

Стыдливой девы красоту;

Но с тайным, грустным умиленьем

Великий князь благословеньем

Дарует юную чету.

И вот невесту молодую

Ведут на брачную постель;

Огни погасли... и ночную

Лампаду зажигает Лель.

Свершились милые надежды,

Любви готовятся дары;

Падут ревнивые одежды

На цареградские ковры...

Вы слышите ль влюбленный шепот,

И поцелуев сладкий звук,

И прерывающийся ропот

Последней робости?.. Супруг

Восторги чувствует заране;

И вот они настали... Вдруг

Гром грянул, свет блеснул в тумане,

Лампада гаснет, дым бежит,

Кругом всё смерклось, всё дрожит,

И замерла душа в Руслане...

Всё смолкло. В грозной тишине

Раздался дважды голос странный,

И кто-то в дымной глубине

Взвился чернее мглы туманной...

И снова терем пуст и тих;

Встает испуганный жених,

С лица катится пот остылый;

Трепеща, хладною рукой

Он вопрошает мрак немой...

О горе: нет подруги милой!

Хватает воздух он пустой;

Людмилы нет во тьме густой,

Похищена безвестной силой.